Dalgalar, temel kavramlar konu anlatımı, 10.sınıf fizik

10.sınıf fizik dalgalar, temel kavramlar ve dalga türleri, titreşim yönü ve taşıdığı enerjiye göre dalgalar ders notları.

Dalga

Esnek ortamda oluşan titreşime dalga, titreşimin yayılmasına ise dalga hareketi denir.

1- Dalga oluşumu için dalga kaynağı gereklidir.

2- Dalga kaynağı titreşir ve bu titreşim ortamda yayılır.

3- Dalga hareketinde ortam taşınmaz, titreşim veya enerji taşınır.

Periyodik dalga

Dalga kaynağının eşit sürede oluşturduğu özdeş dalgalara periyodik dalga denir.

Atma

Tek bir dalga veya kısa süreli dalgaya atma denir.

Baş aşağı atma ve baş yukarı atma olmak üzere adlandırılır.

atmalar

Periyodik tam bir dalga

Özdeş baş yukarı ve baş aşağı atmaların oluşturduğu dalgaya tam bir dalga denir.

Tam bir dalgada bir tepe ve bir çukur nokta bulunur.

Denge noktası : Dalganın söndüğü andaki konumu

Tam bir hareket doğrultusunda uzunluğuna dalga boyu denir.

Periyot

Tam bir dalganın oluşması için geçen süreye periyot denir.

T ile gösterilir, birimi saniye (s) dir.

Kaynağa bağlı değişir.

Frekans

Birim zamanda üretilen tam dalga sayısına frekans denir.

f ile gösterilir, birimi Hertz (hz) veya s-1

Periyot ve frekans ters orantılıdır.

Kaynağa bağlı değişir.

Dalga boyu

Periyodik dalgada ardışık iki dalga tepesi veya iki dalga çukuru arası mesafeye dalga boyu denir.

λ ile gösterilir. Birimi cm veya m dir.

dalgaboyu

Ortama ve frekansa bağlıdır.

Genişlik

Bir atmanın hareket doğrultusundaki en geniş uzunluğuna genişlik denir.

x ile gösterilir. Birimi cm veya m dir.

genislik

Periyodik bir dalga için genişlik dalga boyunun yarısına eşittir.

Hız

Periyodik bir dalganın bir zamanda aldığı yoldur.

v ile gösterilir. Birimi m/s dir.

hiz

Periyodik bir tam dalga, 1 periyot sürede dalga boyu kadar yol alır.

dalgaboyu

λ : dalga boyu (m)

v: dalganın hızı (m/s)

T: dalganın periyodu (s)

f : frekans (s-1)

Hız ortama bağlı değişir.

Genlik

Bir atmada tepe ve çukur noktasının denge konumuna uzaklığına genlik denir.

Dalganın enerjisi ile orantılıdır.

Ortama ve uzaklığa bağlıdır.

Dalgaların sınıflandırılması

Dalgalar titreşim yönüne ve taşıdıkları enerjiye göre iki farklı türde sınıflandırılır.

1- Titreşim yönüne göre dalgalar

1-Enine dalgalar

Titreşim doğrultusu ile hareket doğrultusu birbirine dik dalgalar.

enine-dalga

Yay, su, deprem ve elektromanyetik dalgalar enine dalga görülür.

2- Boyuna dalgalar

Titreşim doğrultusu ile hareket doğrultusu birbirine paralel dalgalar.

boyuna-dalga

Yay, su, deprem ve ses dalgaları boyuna dalgalar görülür.

2- Taşıdığı enerjiye göre dalgalar

1- Mekanik dalgalar

Enerjinin taşınması için ortam (madde) gereken dalgalardır.

Yay, su, ses ve deprem dalgaları mekanik dalgalardır.

2- Elektromanyetik dalgalar

1- Enerjinin taşınması için maddesel ortama ihtiyaç duymayan dalgadır.

2- Boşlukta ışık hızıyla yayılır.

3- Enine dalgalardır.

4- Dalga boyu ve frekanslarına göre sınıflandırılmıştır

Radyo dalgaları : Radyo ve tv vericilerinden yayılan dalgalardır.

Mikro dalgalar : Radar ve mikrodalgalarda kullanılır.

Kızılötesi : Termal kamera, haberleşme ve kumandalarda kullanılır.

Görünür ışık : Gözle görülebilen elektromanyetik dalgalardır.

Mor ötesi : Ultraviyole ışın da denir. Kaynağı güneştir. Deride D vitamini üretiminde, derinin bronzlaşmasında rol alır ve tıpta sterilizasyon amacıyla kullanılır.

X ışınlar : Röntgen ve bilgisayarlı tomografide kullanılır.

Gama ışınları : Frekansı en yüksek, dalga boyu en küçük elektromanyetik dalgadır. Nükleer patlamalar (çekirdek tepkimeleri) sonucu oluşur. Kanserli hücrelerin tedavisinde kullanılır.

Dalgaların ortak özellikleri

Tüm dalgalarda,

periyot, frekans, dalga boyu, genlik, hız özellikleri vardır ve

kırılma, yansıma, soğurulma gibi olaylar görülür.

10.sınıf dalgalar konu anlatımlarına aşağıdaki başlıklardan ulaşabilirsiniz

1- Dalgalar temel kavramlar

2- Yay dalgaları

3- Su dalgaları

4- Ses dalgaları

5- Deprem dalgaları

Bir yanıt yazın