Yay dalgaları konu anlatımı, 10.sınıf fizik

10.sınıf dalgalar ünitesi, yay dalgaları konu anlatımı. Atmanın hızı, yansıması, iletimi ve üst üste binmesi ders notları.

Yay dalgaları özellikleri;

1- Mekanik dalgalardır.
2- Enine ve boyuna dalgalardır.
3- Ağır ve hafif yay olmak üzere iki çeşittir.

İnce ve kalın yay (hafif ve ağır yay)

Yayın kütlesinin boyuna oranına boyca yoğunluk denir.

Yaylar boyca yoğunluğuna göre ikiye ayrılır.

yaylar

Boyca yoğunluğu fazla olan yaya kalın (ağır) yay denir, daha az olan yaya ince (hafif) yay denir.

İnce (hafif) yay: Toka ve kalem yayı

Kalın(ağır) yay: Makine ve araba amortisör yayı

Atma

Kısa süreli bir dalga veya dalga parçasına atma denir.

atma

Bu konuda yay üzerinde ilerleyen atmanın hızı, yansıması ve iletilmesi gibi özellikleri incelenir.

Atmanın ilerleme hızı

Yay dalgalarında hız yayı geren kuvvet ile boyca yoğunluğa (hafif ve ağır yaya) bağlıdır.

Germe kuvveti ile atma hızı doğru orantılıdır.

Yayı geren kuvvet artıkça yayda atmanın hızı artar.

Yayın boyca yoğunluğu ile atma hızı ters orantılıdır.

Yay ağırlaştıkça (kalınlaştıkça) hızı azalır.

Örnek: Şekilde verilen ve aynı germe kuvveti ile oluşturulan K, L ve M yaylarındaki atmaların hızını sıralama

atma

K hafif, L ağır ve M en ağır yay olduğu için. VK > VL > VM şeklindedir.

Eşit kuvvetin uygulandığı ince yayda atma hızı kalın yaya göre daha büyüktür.

Atmanın ilerleme yönü

Enine bir dalgada atmanın tepe noktasının önünde ve arkasında kalan kısımları ilerleme yönüne dik olacak şekilde titreşir.

Örnek:

atma

Atma yatay düzlemde mavi ok yönünde ilerlerken K noktası aşağı doğru iner ve L noktası yukarı doğru çıkar.

Atmanın ilerleme yönündeki bölümü ile arkada kalan bölümü zıt yönde titreşmiş olur.

Atmanın hangi yönde ilerlediği bulma:

İlerlemeyi gösteren ok işareti ile titreşimi gösteren ok işareti çakışmalıdır.

atma

Örnek : Titreşim yönleri verilmiş baş yukarı atmada titreşimi yukarı yönde gösteren ok işaretine doğru ilerleme oku çizilir.

titresim

Veya baş aşağı atmada titreşimi aşağı yönde gösteren ok işaretine doğru ilerleme oku çizilir. Böylece ilerleme yönü bulunur.

Atmanın tepe ve çukur noktası anlık olarak hareketsizdir. Tepe ve çukur noktalar atmanın hangi yönde hareket ettiğini vermez.

Atmanın üst üste binmesi

Aynı yay üzerinde bulunan atmaların karşılaşması olayına girişim veya üst üste binme denir.

Girişim sonucu bileşke atma oluşur.

Bileşke atmanın genliğini bulma :

İki baş yukarı atma karşılaşırsa bileşke atma genlikler toplamıdır.

girisim

Biri baş yukarı diğeri baş aşağı atma karşılaşırsa bileşke atma genlikler farkıdır. Bileşke atma genliği büyük atma tarafında oluşur.

Girişim kısa süreli bir durumdur.

Atmalar karşılaştıktan sonra tekrar önceki şekillerine dönerek yoluna devam eder.

Baş aşağı ve baş yukarı iki simetrik atma karşılaştığında bileşke atmanın genliği sıfır olur ve atmalar birbirini söndürür.

Atmaların yansıması

Atmanın serbest veya sabit uca çarparak geri dönmesidir.

Kaynak sabit olduğu için periyot ve frekans değişmez.

Atma ortam değiştirmediği için yansıma sonucu hız ve genişlik değişmez.

Sürtünmeler ihmal edildiği için genlik değişmez.

Serbest uçtan yansıma

Atma engele çarpar ve düşeyde aynı yönde geri yansır.

Örnek : Baş yukarı bir atma yansıma sonucu tekrar baş yukarı atma olarak geri döner.

Sabit uçtan yansıma

Atma engele çarpar ve düşeyde ters yönde geri yansır.

Örnek : Baş yukarı bir atma yansıma sonucu baş aşağı atma olarak geri döner.

Atmaların iletimi

Atmanın bir yaydan başka bir yaya geçişidir.

İnce yaydan kalın yaya geçiş

Atmanın hızı ve genişliği azalır.

Atma ikiye bölündüğü için genliği azalır.

Yayların birleştiği nokta sabit uç gibi davranır.

Kalın yaydan ince yaya geçiş

Atmanın hızı ve genişliği artar

Atma ikiye bölündüğü için genliği azalır.

Yayların birleştiği nokta serbest uç gibi davranır.

10.sınıf dalgalar konu anlatımlarına aşağıdaki başlıklardan ulaşabilirsiniz

1- Dalgalar temel kavramlar

2- Yay dalgaları

3- Su dalgaları

4- Ses dalgaları

5- Deprem dalgaları

Bir yanıt yazın